De sleutel tot duurzame verandering van maatschappij zit in jezelf

De huidige politieke ontwikkelingen laten zien hoe weerbarstig de realiteit is. Praten over veranderingen is makkelijk, daadwerkelijk dingen anders doen is nog iets anders. Welke stappen kun je zetten om hier verandering in aan te brengen? 

In deze blog laat ik zien hoe je een andere weg in kunt slaan door meer bewustzijn over systemische krachten, de duiding hiervan en het loslaten van oude ego-controlemechanismen. 

Stilstand of vooruitgang?

Ik wil net als jij bijdragen aan een mooiere wereld. Duurzamer, socialer, menselijker, etc. Vroeger dacht ik dat het hielp om anderen proberen wakker te schudden en af te geven op de gevestigde orde. Zeven jaar geleden besefte ik dat dat geen zin heeft:

Met beperkt succes, want Rutte & co en hun evenknieën uit het bedrijfsleven steken hun kop nog steeds in het zand. De verkramping door er tegenaan te schoppen lijkt zelfs nog groter te worden.

Lars Lutje Schipholt, 2014

Ik ben niet de enige die tegen ‘het systeem’ aanloopt. Neem, om maar bij de actualiteit te blijven, de Toeslagen affaire of de nieuwe formateur Tjeenk Willink die al decennia lang tevergeefs pleit voor een andere aanpak, zoals je ook kunt lezen in dit interview. Ik vraag me dan ook regelmatig af of we wel structureel vooruitgang boeken. Hoe toekomst- en mensgericht zijn we écht bezig? Zijn we wel in staat om te leren van onze fouten en kunnen we systeemfouten herstellen? 

Stap 1: systeemkrachten onderkennen

Het citaat met Rutte komt uit een blog (deel 1 en deel 2) waarin ik in 2014 al schreef over de zwaar onderschatte invloed van context en systeemdruk. Je kunt Rutte wel vervangen maar dat betekent nog niet dat alles anders wordt. Voor je het weet doen zijn opvolger vergelijkbare dingen om te overleven. En hoeveel keuzevrijheid heb je werkelijk als je je afhankelijk bent van je inkomsten ivm een lopende hypotheek?

En er is veel meer aan de hand We komen bijvoorbeeld – gekatalyseerd door social media – ook steeds meer terecht in onze eigen bubbel waarin geen plek meer is voor een tegengeluid. In tijden van polarisatie lijken verschillen alleen maar groter te worden en is het steeds meer ieder voor zich. Deze steeds individualistischere oriëntatie staat nieuwe duurzame perspectieven ook in de weg. Een gedeeld beeld van de realiteit lijkt verder weg dan ooit, en daarmee een gedragen nieuw perspectief ook. Vooruitgang is namelijk een illusie als we zo tegen over elkaar staan en de verschillen te groot worden.

Je zou er moedeloos van worden. Toch ben ik dat niet. Want ik heb ontdekt dat er een duurzame weg voorwaarts is, eentje die wel degelijk perspectief biedt. Maar daarvoor moet je wel dieper kijken dan alleen naar het topje van de ijsberg.

Stap 2: de hele ijsberg gaan zien

Ik gebruik de metafoor van de ijsberg om te illustreren dat 90% van de realiteit zich bevindt onder de waterspiegel, en zich aan het zicht onttrekt. Sinds de opkomst van de boekdrukkunst, de industriële- en meer recentelijk de ICT-revolutie, is onze maatschappij zich steeds meer eenzijdig gaan richten op het zichtbare deel van de IESberg. In organisaties draait het dan ook om rationele/IQ- activiteiten, waarbij onze linkerhelft ons gedrag en onze perceptie van de werkelijkheid bepaalt. Daarmee zijn we vaak nog onbewust onbekwaam, blind voor veel werkelijkheden, en daarmee ook voor wat we te doen hebben om de hoog nodige transformatie te maken naar een duurzamere samenleving.

We kunnen onze perceptie van realiteit verruimen door meer onze rechter hersenhelft (EQ, emotionele intelligentie) en harthersenen (SQ, spirituele intelligentie) te benutten. Daarvoor moet je eerst zelf naar binnen, om verbinding te maken met je wezenlijke zelf, dieper de IESberg in, met meer EQ en SQ. Belichaming is namelijk de enige weg naar een meer systemisch, holistisch of integraal bewustzijn. Anders blijft je nog steeds in de afgescheiden of duale wereld leven, in het topje van de ijsberg.

Transitiedeskundige Jan Rotmans zei hier in het verleden ook een paar mooie dingen over:

De oorzaak van de grote maatschappelijke en economische vraagstukken waar wij nu mee geconfronteerd worden, gaat ver terug en ligt ten diepste in onszelf, concludeert Rotmans in Omwenteling. Om verder te komen als mens in je persoonlijke transformatie moet je dieper in jezelf graven en verbinding maken met je wezenlijke zelf. Daarvoor moeten we ons eerst los kunnen maken van ons ego dat zich bezighoudt met macht, status en bezit. Net zo goed als je bij systemen een crisis nodig hebt, heb je in je persoonlijke leven ook zo’n kantelmoment nodig.

De angst omarmen en overwinnen kan alleen door dieper in onszelf te zoeken naar wie we werkelijk zijn. Pas dan maken we in onszelf de verbinding tussen hoofd en hart, en ontstaat een gevoel van eenheid. In het realiseren van die verbindingen tussen hoofd en hart ligt de grote uitdaging voor ons allen. Op het moment dat die verbinding tussen hoofd en hart eenmaal tot stand is gekomen, is het proces onomkeerbaar.

Lees het hele artikel hier

Stap 3: loslaten en naar binnen

Transformatie van onze maatschappij begint dus met jezelf. Daarvoor moet je je eerst los kunnen maken van je ego dat zich bezighoudt met macht, status en bezit. Bewust worden dat je denken je gevangen houdt en – zoals Jan Geurtz in zijn boek Verslaafd aan Denken treffend schrijft – niets anders is dan een verslaving. Of, zoals Jan Bommerez al jaren propageert: loslaten is een voorwaarde voor transformatie. Vaak doe je dat pas doet als het niet anders kan en je weinig hebt te verliezen.

Nu is het onmogelijk om te transformeren vanuit je hoofd. Ego-controlemechanismen zijn een ergere verslaving dan drugs. Wat ook de hardnekkigheid van mensen en onze maatschappij aan het vasthouden van oude mechanismen verklaart. Kijk maar naar Rutte… 

Ook bij mij was het niet eenvoudig mezelf te heruitvinden. Voor een headstrong iemand als ik met stevige afweerpatronen was er veel nodig om mijn alles-controlerende ratio een voor zover mogelijk ‘uit te schakelen’ en echt los te laten. Dankzij inspirerende teachers, fijne support, veel doen, op mijn bek gaan, ervaren, intervisie, lichaamswerk, opstellingenwerk, mindfullness, zenmeditatie en nog veel meer heb ik de transitie naar SQ kunnen maken. Zie ook deze blog.

Dit is wat ik ontdekt heb:

  • Mijn denken (IQ) houdt me voor de gek
    Ik ben best wel verslaafd aan mijn hoofd. Het is heerlijk daar, ik kan mijn gedachten en creativiteit de vrije loop laten gaan. Maar ik ben er ook achter gekomen dat het daar boven vol zit met oordelen, meningen en zelfondermijnende gedachten… Mijn mind creëert een werkelijkheid die het wil zien en filtert als een gek om maar niet te voelen wat er werkelijk gaande is.

    Of dat nog niet erg genoeg is, wist je dat je mind altijd in het verleden of de toekomst zit maar nooit in het nu? Waarom zit ik net zoals de meeste kenniswerkers dan toch zo graag in mijn eigen bubbel? Juist ja, omdat het zo fijn is, daar in mijn eigen illusoire wereld. 

  • Meer voelen (EQ) creëert meer verbinding
    Ik heb net als velen in deze tijd van stress, burnout en overspannenheid geleerd meer te gaan luisteren naar mijn gevoelens en mijn lichaam. Om niet in (onbewuste) reactiviteit te schieten en uit contact te gaan met jezelf en de ander, maar aanwezig te kunnen zijn met wat er werkelijk is. Bijvoorbeeld door stil te staan bij wat er in de onderstroom gebeurt in plaats van de ander of jezelf de schuld te geven. 

    Dankzij meer emotionele intelligentie (EQ) ben ik meer in verbinding met mijzelf, en daarmee ook met de ander. Ik kan beter begrenzen en bij mezelf blijven in plaats van me steeds aan te passen en de ander te willen pleasen. Kortom, geven en nemen zijn in balans.

  • Met zijn (SQ) leef je pas echt je potentieel
    Op SQ niveau ben ik meer in contact met de hele realiteit in plaats van een sterk gekleurde of gefilterde. Ik heb ook ontdekt dat presence de sleutel is, zoals Peter Senge zo mooi beschrijft. Alsof er zich een nieuwe realiteit openbaart, eentje waar je hoofd niet bij kan.

    Een reis waarin ik mijn eigen beperkingen heb overwonnen en schijnzekerheden heb durven los te laten. Om zoals Peter Senge zo mooi beschrijft te komen in een staat van ‘Presence’. Waarmee ik echt in mijn potentieel terecht ben gekomen. Ik kan uit ervaring spreken dat je op SQ niveau meer in contact bent met de hele realiteit in plaats van een sterk gekleurde. Je ziet en ervaart de systemisch samenhang tussen alles. Duurzaam en mensgericht handelen wordt een way of life in plaats van iets wat je doet als het je uitkomt…

In coachsessies en in begeleiding van kleine groepen ben ik helemaal in mijn kracht en gebeuren er bijzondere dingen. Het is allemaal minder groots en meeslepender dan vroeger – waar mijn ego op kikt – maar de impact is veel groter. Daarmee draag ik écht bij een verandering in plaats van er tegen aan te schoppen of af te haken!

Gelukkig zie ik genoeg mensen om mij heen die openstaan voor en zich gewaar worden van de noodzaak een andere weg in te slaan – in de spirituele theorie precies de twee aspecten van onze fundamentele bestaansgrond. Kortom, waar wacht je nog op? 

Lars Lutje Schipholt

De Katalysator coaching


Relatie van IESberg met andere theorieën

De IESberg theorie staat niet op zichzelf en blijkt veel overeenkomsten te vertonen met andere theorieën (Theory-U, Spiral Dynamics, Ego, Why, Flow). Het voert hier te ver om de aangehaalde theorieën uitgebreid te behandelen, maar de rode draad is telkens hetzelfde: om ons voortbestaan niet in gevaar te brengen is een reis dieper de IESberg in noodzakelijk. In termen van Spiral Dynamics hebben we het dan over de stap van geel naar turkoise (zie ook deze blog).  Je kunt ook een relatie leggen met de (omgekeerde) piramide van Maslow: om boven jezelf uit te stijgen moet de basis op orde zijn. En dat is voor velen niet het geval. Er heerst veel onzekerheid en angst, gevoed door IQ-conditioneringen die oordelen, normatief zijn en in tegenstelling tot het EQ- en SQ-perspectief helemaal niet verbinden.